Hoe de demo werkt

Een scriptje van 5 minuten, op zijn eigen laptop

Martijn vroeg ChatGPT om een Python-scriptje. Dat kostte hem 5 minuten. Het script draait lokaal, op zijn eigen laptop, dus AI krijgt zijn data niet te zien.

Het script maakt van elke rij op zijn bankafschriften een los bestand, en een tweede bestand voor elke partij waarmee hij iets afrekende. Na het aftellen staan er in 0,59 seconden 12.281 bestanden.

Waar hij vandaan komt

Een vader die vrijwillig de bevolking beschermde

Martijns vader was leraar. Daarnaast was hij vrijwillig commandant van de Bescherming Bevolking, de BB. Die bestaat niet meer.

De broer van zijn vader was een lastige man, zegt Martijn, en zo hoogbegaafd dat er geen normaal woord uit zijn mond kwam. Pas na zijn dood ontdekte Martijn wat hij deed. Op zijn kantoortje hingen persoonlijke bedankjes van vijf presidenten: Carter, Reagan, Bush senior, Clinton en Bush junior.

Wat hij zelf doet

Hij springt parachute met commando's

Martijn is spreker, over de hele wereld: Zuid-Afrika, Pakistan, Ierland, China. En de krijgsmacht blijft hem bellen, zegt hij.

Hij springt parachute met commando's. En hij is politievrijwilliger, gescreend en beëdigd. Hij komt dus niet van buiten. Of zoals hij het tegen de zaal zegt: dus ik doe dingen met jullie.

Waar het misging

IT werd iets wat je least, niet iets wat van jou is

Het ging mis, zegt Martijn, toen IT-contracten werden verkocht zoals auto’s in de showroom van een autodealer.

Wie een auto huurt of least, wast hem minder vaak zelf. Het is toch niet van jou. Zo is er volgens hem nooit een goede relatie met IT ontstaan.

Uit zijn boek

Digitale transformatie, volgens Martijn

In zijn boek mocht Martijn zelf de definities bepalen. Bij de D staat digitale transformatie: een containerbegrip zonder eenduidige betekenis.

Bij vrijwel alle projecten worden de bestandsformaten, de structuur en de machineleesbaarheid van de bestanden genegeerd, schrijft hij. Daarmee leidt het af van het echte probleem.

Nog twee stellingen

AI gokt, en wie gokt heeft bergen data nodig

Na de 90% komen er nog twee. Martijn denkt dat 80% van alle AI acuut kan stoppen, en dat 70% van alle datacenters morgen dicht kan.

AI is volgens hem een gokfabriek. Wie gokt met data, heeft heel veel data nodig, en dus al die rekenkracht. Die is volgens hem helemaal niet nodig.

Wat er in een bestand zit

Elf bytes, of 2.500 keer zo groot

Typ hello world in een tekstbestand en je hebt elf bytes: tien letters en de spatie. Typ hetzelfde in Word en sla het op als docx, en het bestand wordt volgens Martijn 2.500 keer zo groot.

Het meeste daarvan is uitleg voor de printer, in elk bestand opnieuw. Tekstbestanden zet je met 100.000 tegelijk in een paar seconden om. Op een docx verslikt een computer zich, want die weet niet wat hello world is.

Waarom niemand iets vindt

Een rekenmachine, gebruikt als typemachine

Een computer is gemaakt om te rekenen, zegt Martijn. Vijf keer acht is altijd veertig, en een computer doet miljarden van die sommen in no time. Toch gebruikt Nederland hem als typemachine, en denkt het daarna dat het AI nodig heeft.

Bij de toeslagenaffaire, het aardbevingendossier en andere grote zaken ging het volgens hem steeds mis omdat de informatie niet te vinden was. Dus huurt de overheid dure consultants in om mailtjes en documenten te lezen. Staat alles in een goed bestandsformaat, dan vind je met grep één woord tussen 2 miljard woorden in 2 seconden.

De tijger en de mug

Iedereen kijkt naar de tijger. De mug steekt.

Een tijger ziet er gevaarlijk uit, dus die zie je aankomen. Een mug vind je niet de moeite waard, en die steekt je van achteren. Volgens Martijn is de mug gevaarlijker.

Zo gaat het ook met IT. Het gaat over grote, dure systemen. Niemand kijkt naar het formaat waarin de informatie staat, terwijl we al 30 jaar om de beperkingen daarvan heen werken.

Vendor lock-out

Alleen nog leveranciers die je vrij laten

Bij vendor lock-in zit je vast aan je leverancier. Martijn wil het omgekeerde, zoals Obsidian dat als strategie kiest: een leverancier die zorgt dat je niet van hem afhankelijk bent.

Is die leverancier niet meer van waarde, dan neem je een ander. Als je dat eist, valt volgens Martijn ongeveer 90% van de leveranciers af.

Het woord om mee te nemen

Waarom zoeken als je kunt vinden?

Digitaal is niet genoeg. Bewaar je informatie in het verkeerde formaat, dan kun je er volgens Martijn niets mee.

Metadata helpt je zoeken, zegt hij, maar niet vinden. Vinden gaat snel als je gaat informatiseren. Dat is het woord dat hij de zaal meegeeft.

Hoe het begon

Een vraag aan zijn moeder, en een half uur later Waterloo

Bij zijn moeder in Drenthe vroeg Martijn hoe zijn oma aan vaders kant heette. Hij had haar voornaam nooit gehoord. Zeike van de Schaaf, uit Workum, zei zijn moeder. En haar vader was baas van de politie.

Terwijl ze zaten te kletsen, liet Martijn AI op zijn laptop zoeken. Binnen een half uur had hij een voorvader van zijn oma gevonden, op het slagveld van Waterloo, onder Wellington.

De expert

Eerst een expert gebeld, en een vernietigende mail terug

Normaal publiceert Martijn meteen als hij ergens blij mee is. Deze keer belde hij eerst een expert in digitale archieven en stambomen. Die was sceptisch, en stuurde een vernietigende mail: dit gebeurt er als amateurs met AI aan de slag gaan, het is allemaal nep, laat dit vak aan de experts.

Martijn vindt het niet erg om ernaast te zitten. Maar hij zocht door, en volgens hem klopte het wel.

Niet AI, maar IA

Het zit in de vorm van de data

Een doopakte uit die tijd heeft altijd dezelfde formule: naam kind, vader, moeder. Als je weet waar je naar zoekt, vind je het sneller.

Daarom kon Martijn in een half uur door doopaktes, kerkaktes en grafaktes zoeken. Dat noemt hij IA: informatiearchitectuur. Volgens hem laat dit zien hoe ver de experts achterlopen.

Soevereiniteit of autonomie

Een vinkje op de doos, of zelf kunnen beslissen

Soevereiniteit gaat volgens Martijn over één vraag: staan de servers met onze informatie op grond waar Nederland de baas is? IT-leveranciers plakken dat woord nu op alles wat ze verkopen. Hij noemt het soeverein washing.

Autonomie gaat een stap verder. Begrijp je je eigen informatie, en beslis je zelf wat je ermee doet? Dat is voor hem de voorwaarde voor soevereiniteit, en niet andersom.

Wat het kost

De overheid weet niet wat haar IT kost. Martijn rekende het uit.

Martijn zocht uit wat de overheid aan Microsoft betaalt. Dat is alleen de rekening voor de licenties, zonder alles wat eromheen hangt.

Binnen een dag schreven twee staatssecretarissen dat ze de kosten van hun IT eigenlijk niet weten. Martijn heeft ze wel: volgens zijn telling gaat het om 20 tot 50 miljard, afhankelijk van hoe je rekent.

Hoe het zich opstapelt

Eerst Word, dan Excel en PowerPoint, dan SharePoint, dan Copilot

Van Word gebruik je volgens Martijn maar 5 procent. Wie Word wil, krijgt Excel en PowerPoint erbij: een package deal.

Al die bestanden moeten ergens blijven, dus komt SharePoint erbij. Dat werkt volgens hem ook niet, en nu komt Copilot er nog bovenop.

Informatie opslaan in het verkeerde formaat is funest als je het ooit nog terug wilt vinden, zegt hij. Dat is wat hij wil oplossen.

De pilot

Wat zij in een uur doen, kan jij in twee dagen

Martijn werkt al een jaar met een kleine groep aan twee vragen: kunnen we de verborgen kosten van onze informatiegewoontes in kaart brengen, en kunnen we de mythe doorbreken dat IT moeilijk is?

Zwartlakken, de Woo en de Archiefwet: bijna alles waarvan je denkt dat je er dure spullen voor nodig hebt, kan volgens hem gratis.

Aan de Pilot Informatie Autonomie doen onder meer de politie, de Belastingdienst en het UWV mee. Defensie nog niet.

Zijn eigen data

Alles wat hij in dertig jaar schreef en kreeg, als platte tekst op zijn laptop

Martijn zette lokaal om in platte data: 220.000 mails, 60.000 WhatsApps, LinkedIn met alle DM's, Twitter van vroeger, al zijn blogposts en boeken, en de transcripties van al zijn podcasts en optredens. Samen is dat maar een paar honderd MB.

Omdat alles aan elkaar hangt, ziet hij dat hij 2727 lezingen gaf en in welke landen hij was. Hij zoekt erin terwijl de zaal kijkt: hoe vaak trad hij op bij de politie, hoeveel ijs kocht hij bij Garonne, wanneer was hij in Pakistan of Zuid-Afrika. Er zitten ook 40.000 tot 50.000 banktransacties in.

Wat hij ontdekte

Sla je informatie goed op, en AI hoeft niet meer te gokken

Volgens Martijn is informatie data met context en duiding, en daar zijn mensen beter in dan AI. Sla je informatie op de goede manier op, in de goede kolom en de goede tabel, met de herkomst erbij, dan heb je bijna geen AI nodig.

Bij Defensie, zegt hij, staat de data in silo's die niet met elkaar praten. Hij vraagt hoeveel miljard Defensie kan besparen als het stopt met de ongein van de leveranciers. Hij promoveert op dit onderwerp en schreef er vijf papers over.

Wat een computer nodig heeft

Een computer redeneert goed, als hij weet waarom wat wat is

Martijn begint bij wat hij zag: een computer kan heel goed redeneren. Maar alleen als hij weet waarom wat wat is.

Het laatste stuk doen nu nog mensen. Weet je waarom wat wat is, dan kun je ook dat stuk oplossen. Daarom draait het om hoe je informatie ordent, niet om de nieuwste AI.

Waar het begon

Hij werkt zelf bij de politie. Daar begon het.

Het project begon bij de politie, waar Martijn zelf werkt. Er was weer een IT-project uit de bocht gevlogen, en hij wilde weten wat daar steeds misgaat.

Dus zocht hij het zelf uit. En toen schreef hij op wat er gebeurt als je het anders doet.